در تجارت بینالمللی، یک صادرکننده برای موفقیت، علاوه بر اخذ مجوزهای صادرات برای خروج کالا، باید به الزامات بازار هدف نیز توجه ویژهای داشته باشد. در بازار بسیاری از کشورهای مسلمان، یکی از مهمترین این الزامات که نشاندهنده اعتماد مصرفکننده است، «نشان حلال» میباشد.
نشان حلال، مجوز رسمی عرضهی محصول در بازارهایی است که ضوابط مصرف بر پایهی معیارهای شرعی تنظیم شده است. برای تولیدکنندگان و صادرکنندگانی که به بازارهای اسلامی مانند اندونزی، مالزی، امارات، عربستان، عراق و قطر میاندیشند، این نشان نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت تجاری است.
نشان حلال چیست و چه جایگاهی در فرآیند صادرات دارد؟
نشان حلال علامتی رسمی است که بر روی محصولات یا بستهبندی آنها درج میشود و نشان میدهد که فرآیند تولید، ترکیب مواد اولیه، بستهبندی، نگهداری و توزیع کالا مطابق با استانداردهای حلال انجام شده است.
در ایران، سازمان ملی استاندارد ایران (INSO) مرجع رسمی صدور گواهی و نشان حلال است. این سازمان پس از بررسیهای شرعی، فنی و بهداشتی، مجوز استفاده از نشان حلال را صادر میکند. همچنین، اخذ مجوز صنعت معدن و تجارت برای صادرات کالاها نیز در این فرآیند اهمیت دارد. بنابراین، هر نوع برچسب یا علامت حلال که خارج از این ساختار رسمی ارائه شود، فاقد اعتبار قانونی محسوب میشود.
در این راستا، صورت عدلبندی نیز بهعنوان یکی از مستندات کلیدی در فرآیند صادرات اهمیت دارد، زیرا اطلاعات دقیقتری دربارهی محتویات و مشخصات کالا ارائه میدهد.همچنین در مقصدهای سختگیر، پیوستکردن گواهی بازرسی کالا پیش از حمل، انطباق کمّی/کیفی را برای ترخیص تسهیل میکند.
چرا نشان حلال برای تجارت بینالمللی اهمیت دارد؟
بازار محصولات حلال در سطح جهان یکی از بزرگترین و سریعترین بازارهای در حال رشد است. بر اساس گزارش «State of the Global Islamic Economy 2024/25»، ارزش مصرف جهانی مسلمانان در غذای حلال در سال ۲۰۲۳ حدود ۱٫۴۳ تریلیون دلار بوده و پیشبینی میشود تا ۲۰۲۸ به ۱٫۹۴ تریلیون دلار برسد؛ بازاری که هر سال سهم بیشتری از صادرات جهانی را به خود اختصاص میدهد.
برای صادرکنندگان ایرانی، دریافت نشان حلال نهتنها یک الزام فنی، بلکه ابزاری برای گسترش حضور در بازارهای بینالمللی است. این نشان میتواند مزایای زیر را به همراه داشته باشد:
۱. دسترسی به بازارهای کشورهای مسلمان: در بسیاری از کشورهای اسلامی، بهویژه در زمینهی گوشت و فرآوردههای حیوانی، ارائهی گواهی حلال معتبر شرط ورود به بازار است. در سالهای اخیر دامنهی این الزام در کشورهایی مانند عربستان، امارات و اندونزی به سایر گروههای غذایی نیز گسترش یافته و به بخشی از مقررات عمومی واردات تبدیل شده است.
۲. افزایش اعتماد و اعتبار برند: درج نشان حلال بر روی بستهبندی محصول، برای خریداران خارجی نشانهای از شفافیت، سلامت و پایبندی تولیدکننده به استانداردهای بینالمللی است. این علامت بهویژه در بازارهای مسلماننشین، معیار مهمی برای انتخاب برند محسوب میشود.
۳. تسهیل فرآیند صادرات و ترخیص کالا: در بسیاری از مقاصد صادراتی، وجود گواهی حلال معتبر موجب تسریع در فرآیند ترخیص گمرکی و کاهش بررسیهای تکمیلی میشود. کشورهایی نظیر عربستان و امارات، سازوکارهای رسمی تأیید نهادهای صدور گواهی را ایجاد کردهاند تا اصالت و انطباق کالاها با استانداردهای حلال پیش از ورود بررسی شود.
۴. تمایز در رقابت بینالمللی: در بازارهایی که رقابت میان برندها شدید است، برخورداری از نشان حلال میتواند بهعنوان مزیت رقابتی عمل کند و جایگاه برند ایرانی را در میان رقبای منطقهای ارتقا دهد. این تمایز نهتنها در کشورهای مسلمان، بلکه در بسیاری از بازارهای غیرمسلمان که مصرفکنندگان به کیفیت و منشأ تولید حساساند، نیز اثرگذار است.
۵. افزایش ارزش و دسترسی به بازارهای جدید: اگرچه پرداخت قیمت بالاتر برای محصولات دارای نشان حلال در همهی بازارها تضمینشده نیست، اما این گواهی دسترسی تولیدکنندگان را به بازارهای جدید و گروههای مصرفکنندهی گستردهتری ممکن میسازد. در واقع، نشان حلال بیش از آنکه یک برچسب مذهبی باشد، ابزاری برای ایجاد اعتماد و تمایز برند در بازار جهانی است.
استاندارد حلال ایران
استاندارد حلال در ایران، یکی از شاخههای تخصصی الزامات کیفی است که توسط سازمان ملی استاندارد تدوین شده است. در حالی که گواهی استاندارد عمومی بر الزامات فنی و ایمنی محصول نظارت دارد، استاندارد حلال به طور خاص بر انطباق با معیارهای شرعی در کلیه مراحل زنجیره تولید و عرضه تمرکز میکند.
در واقع، گواهی حلال تنها به تأیید نهایی محصول محدود نمیشود، بلکه ساختار کلی تولید و مدیریت کیفیت را نیز در بر میگیرد. به همین دلیل است که دریافت این نشان علاوه بر ارزش بازاری، باعث بهبود فرآیندهای داخلی و ارتقای نظام کیفیت سازمان نیز میشود.
محصولات مشمول نشان حلال
نشان حلال تنها مختص محصولات گوشتی نیست و دامنهی آن به طیف گستردهای از کالاها گسترش یافته است. از جمله:
- مواد غذایی و نوشیدنیها
- محصولات لبنی و فرآوردههای بستهبندیشده
- لوازم آرایشی و بهداشتی منطبق با الزامات حلال مربوط به مواد مؤثره، الکل، و مشتقات حیوانی طبق استاندارد مرجع.
- داروها و مکملهای غذایی
- مواد اولیه، افزودنیها و بستهبندیهایی که در تماس با مواد خوراکی هستند.
در صادرات به کشورهای مسلمان، حتی استفاده از مواد اولیهای که منشأ آنها مشخص نیست، میتواند مانع ترخیص یا ورود محصول به بازار هدف شود.
در تجارت بینالمللی، موفقیت یک صادرکننده به مدیریت دو بخش اصلی بستگی دارد: انجام تعهدات مالی مانند پرداخت مالیات صادرات ، و مدیریت اسناد لجستیکی. بارنامه حمل کالا، کلیدیترین سند در بخش لجستیک است که نقش مهمی در ایجاد اعتماد و شفافیت میان طرفین قرارداد ایفا میکند.این سند که معمولاً توسط شرکتهای حملونقل صادر میشود، اطلاعات دقیق و کاملی درباره نحوه حمل و شرایط آن، مقصد، مبدأ، نوع کالا و مسئولیتهای حملکننده به دست میدهد. بهطور ساده، بارنامه مانند یک تاییدیه رسمی است که نشان میدهد کالا بهطور صحیح و طبق شرایط مشخص شده به مقصد خواهد رسید. برای صادرکنندگان...
مراحل دریافت نشان حلال
فرآیند دریافت نشان حلال در ایران تحت نظارت سازمان ملی استاندارد و نهادهای همکار انجام میشود و شامل چند گام مشخص است:
مدارک مورد نیاز برای دریافت نشان حلال
مدارک مورد نیاز بسته به نوع محصول متفاوت است، اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- اطلاعات هویتی و ثبتی شرکت تولیدکننده
- مشخصات محصول و ترکیب مواد اولیه
- مدارک مربوط به تأمینکنندگان مواد
- مستندات فرآیند تولید و کنترل کیفیت
- گواهیهای بهداشت کالا و استانداردهای بینالمللی (در صورت وجود)
- در صورت شمول کالایی و الزامات مقصد، گواهی محیط زیست
- فرم درخواست و تعهدنامه رعایت ضوابط حلال
تهیهی دقیق و کامل این مدارک میتواند زمان بررسی و صدور گواهی را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
محصولات خود را با زبانهای مختلف معرفی کنید تا در بازار جهانی دیده شوید.
استعلام گواهی حلال
برای اطمینان از اصالت گواهیها، امکان استعلام آنلاین گواهی حلال برای عموم ذینفعان فراهم است. تولیدکنندگان، صادرکنندگان و خریداران میتوانند با مراجعه به سامانههایی که توسط نهادهای معتبر اعلام شدهاند، اعتبار گواهی و وضعیت شرکت دارندهی آن را بررسی کنند. در ایران، نظارت بر صدور گواهی حلال بر عهدهی سازمان ملی استاندارد ایران (INSO) است و یکی از نهادهایی که امکان استعلام عمومی در آن فراهم گشته، Halal World Institute است. این فرایند شفاف، اطمینان از اصالت گواهی و اعتماد خریداران بینالمللی به محصولات ایرانی را افزایش میدهد.»
نشان حلال در مسیر صادرات
برای شرکتهای صادرکننده، نشان حلال نقش «پاسپورت تجاری» برای ورود به بازارهای اسلامی را دارد. این نقش شباهت زیادی به گواهی CE دارد که به عنوان پاسپورت ورود کالا به بازار بزرگ اتحادیه اروپا عمل میکند. در هر دو مورد، بدون داشتن این گواهیهای انطباق، کالا در گمرک مقصد متوقف خواهد شد. از سوی دیگر، برندهایی که دارای گواهی معتبر حلال هستند، آسانتر میتوانند با خریداران بینالمللی، فروشگاههای زنجیرهای اسلامی و توزیعکنندگان منطقهای همکاری کنند. در کنار این، همخوانی کشور مبدأ و HS Code با گواهی مبدا و سایر اسناد حمل نیز از اختلافات تعرفهای و توقفهای گمرکی جلوگیری میکند.با توجه به روند روبهافزایش مصرف محصولات حلال در جهان، حتی کشورهای غیرمسلمان نیز بازارهای جداگانهای برای این محصولات ایجاد کردهاند. این یعنی، گواهی حلال دیگر صرفاً یک الزام مذهبی نیست؛ بلکه یک ابزار بازاریابی و مزیت رقابتی جهانی محسوب میشود.
صادرات کالا یکی از مهمترین راههای افزایش درآمد ارزی و رشد اقتصادی کشورهاست و به همین دلیل، دولتها معمولاً مشوقهای مختلفی برای صادرکنندگان در نظر میگیرند. یکی از مهمترین و جذابترین این مشوقها، معافیت مالیاتی صادرات کالا یا بخشودگی مالیات صادرات کالا است؛ موضوعی که دانستن جزئیات آن میتواند سودآوری فعالیتهای صادراتی را چند برابر کند. اگر قصد ورود به بازارهای بینالمللی را دارید یا میخواهید بدانید کدام کالاهای صادراتی مشمول معافیت مالیاتی هستند، آشنایی با مفهوم، شرایط و چارچوب قانونی این معافیتها اولین قدم است. در این مقاله، بهصورت دقیق و مرحلهبهمرحله، از تعریف معافیت مالیاتی صادرات شروع میکنیم...
سخن پایانی
نشان حلال، در تجارت جهانی امروز، مفهومی بسیار فراتر از یک گواهی شرعی صرف یافته است. این نشان به معنای اعتماد، کیفیت، شفافیت و صلاحیت صادراتی است.در واقع، این گواهی یکی از اسناد کلیدی برای اثبات صلاحیت صادراتی محصول شماست که باید در اظهارنامه گمرکی ارائه شود. این اصلِ مستندسازی برای جلب اعتماد، محدود به کالاهای مصرفی نیست؛ به عنوان مثال، در حوزهی صنایع دستی و هنری نیز سندی تخصصی مانند شناسنامه فرش دقیقاً همین اهداف یعنی اثبات کیفیت، شفافسازی مشخصات و ایجاد اعتماد را برای خریداران دنبال میکند. دریافت آن نهتنها شرط ورود به بازارهای اسلامی، بلکه عاملی مؤثر در ارتقای جایگاه برند و افزایش سهم صادراتی شرکتها است.
برای صادرکنندگان ایرانی، سرمایهگذاری در مسیر دریافت و نگهداری گواهی حلال به منزلهی سرمایهگذاری در اعتماد جهانی است؛ اعتمادی که میتواند دروازهی ورود به میلیاردها مصرفکنندهی مسلمان در سراسر جهان را بگشاید.
